YAZIM KURALLARI

                            YAZIM KURALLARI

Kısaltmaların Yazımı

  • Kısaltmalar genellikle, kalıplaşmış, değişmez biçimler olarak kullanılır.

Örnek; Dz.Kuv.K — Deniz Kuvvetleri Komutanlığı

  • Özel ad birkaç sözcükten oluşmuşsa genellikle, her sözcüğün ilk harfi alınır ve büyük harf kullanılır.

Örnek; Y.Kemal, H.Z.Uşaklıgil,

  • Ancak kimi kısaltmalarda farklı kullanılabilir.

Örnek; ÇEK(Çocuk Esirgeme Kurumu) , MTA(Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü)

Uyarı: Bu tip kısaltmalarda, harfler arasına nokta konmaz ve kısaltmaya gelen ek, kesme imi ile ayrılıp kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre getirilir: ODTÜ’ye, YGS’de, TBMM’ye …

  • Tek heceli sözcüklerde genellikle sözcüğün ilk harfi alınır ve sonuna nokta konur: c.(cilt), d.(dil) …
  • Birden çok heceli sözcüklerde, genellikle sözcüğün ilk iki ya da üç harfi alınır ve sonuna nokta konur: mad.(madde) biy.(biyoloji) doğ.(doğumu) ..
  • Kimi özel adların kısaltmasında, sözcüğün ilk harfi büyük olmak üzere baştan iki veya üç harfi alınır ve sonuna nokta konur: Fr.(Fransızca), İng.(İngilizce) …

Uyarı: Sonunda nokta bulunan kısaltmalara gelen ekin kesme imi ile ayrılması gerekmez: İng.de, Fr.da

Sayıların Yazımı

  • Genel olarak rakamla gösterilmesine rağmen sayılar, yazıyla da gösterilebilir.
  • Bilimsel yazılarda, kesinlik aranan konularda sayılar rakamla yazılır: Saat 16.45’te buluşalım.
  • Edebi metinlerde, özel yazışmalarda kesinliği bulunmayan küçük sayılar yazı ile gösterilir: üç kardeştik, iki yıldır silah altında.
  • Çok sıfırlı büyük sayıların ana sayılarından sonraki basamaklar, yazıyla gösterilebilir: 2 milyar, 8 trilyon

Uyarı: Depremzedeler için 2 milyar toplandı.

  • Birden fazla sözcükten oluşan sayılar, ayrı yazılır: On altı yaşında, bin beş yüz on altı …
  • Ancak çek, senet ve makbuz gibi belgelerde değişikliği önlemek amacıyla bitişik yazılır: yüzyirmiyedimilyon..
  • Rakamla yazılmış bir sayıya gelen ek, kesme imi ile ayrılır: 64’te, 1992’de …
  • Sıra sayılar, derece gösteren ek aldığında ya sayıdan sonra nokta konur ya da kesme ile ayrıldıktan sonra derece gösteren ek yazılır: 7., 3’üncü …
  • Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla verilir: ikişer, üçer …
  • 5.’inci — yanlış, 2’inci — doğru

Kesme İminin Kullanımı (‘)

  • Özel adlara gelen çekim ekleri kesme imi ile ayrılır: İzmir’e , Ali’nin …
  • Özel adlara eklenip ‘aile, gil’ anlamı veren ‘-ler’ eki, kesme imi ile ayrılmaz: Ayşeler bize geldi.
  • ‘Benzerleri’ anlamını veren –ler eki, özel isme gelince kesme imi ile ayrılır: Bu ülke daha nice Atatürk’ler, Fatih’ler yetiştirecektir.
  • Abartma anlamı katan –ler eki kesme imi ile ayrılmaz: Senin için İstanbullara kadar geldim.
  • Soy, sülale anlamı katan –ler eki kesme imi ile ayrılmaz: Osmanlılar, Türkler …
  • Sıra, topluluk anlamı veren –ler eki kesme imi ile ayrılmaz: Balkanlar, Toroslar …
  • Özel adlardan türetilmiş sözcüklerde, yapım ekleri kesme imi ile ayrılmaz: İzmirli, Atatürkçü…
  • Ancak kendi özgün yazımı ile yazılıp da –li yapım eki getirilmiş yabancı sözcüklerden sonra kesme imi konur: Bordeax’lu, Bruxelles’li …
  • Harf, ek ya da rakamların aldığı eki ayırmak amacıyla kesme imi kullanılır: k’nin, ğ’ye dönüşmesi, -yor’dan önce gelen, 1999’da …
  • Anlam karışıklığını gidermek amacıyla, ekinden ayrı olarak gösterilmek istenen sözcüklerde kesme imi kullanılır: Öğretme’nin yaşı yoktur.
  • Kimi ses düşmelerinde, düşen sesin yerine kesme imi konur: Karac’oğlan, n’eyleyim, n’olur ….
  • Özel ada getirilen kesme imi, satır sonuna rastlıyorsa sözcüğü bölmek amacıyla sözcüğün sonuna sadece kesme imi konur; kısa çizgi kullanılmaz.

-MEK’le Biten Eylemlerin Yazımı

  • ‘-mek’le biten adeylemlere ‘-e, -i’ eki getirilirse araya ‘y’ kaynaştırma ünsüzü girer: gitmeye, gelmeyi…

Düzeltme İminin Kullanımı(^)

  • Seslerin aynı, söylenişleri ve anlamları farklı olan sözcükleri ayırmak amacıyla düzeltme imi kullanılır.
  • İnce okunması gereken k ve g seslerini izleyen ünlülerin üzerine düzeltme imi konur.

Uyarı: ‘L’ sesinden sonra düzeltme imi kullanılmaz.

  • Kişi ad ve soyadlarının nüfus cüzdanlarındaki yazılışında ve yazımı devletçe belirlenmiş kimi yer adlarında kurallara uymasa da düzeltme imi kullanılır
  • Nispet i’sini belirtme durumu ve iyelik eki ile karışmaması için kullanılır.

‘DE’nin Yazımı

  • Ek olan –de bitişik yazılır.
  • Durum eki olan –de: Yarın okulda buluşalım.
  • Sıfat türetme eki olan –de: yerinde karar, gözde sınıf..
  • Bağlaç olan –de sözcüktür,ayrı yazılır ve kendisinden önceki sözcüğe büyük ünlü uyumuyla bağlı olduğundan ‘da’ biçimine de girebilir: Ben de görüyorum Ondan da isterim.

Dikkat: Murat ta gelsin. Zonguldak’ta çok uzakmış…..

DİKKAT!!! ‘ya da’ sözü her zaman ayrı yazılır.

Ki’nin Yazımı

  • Ek olan –ki bitişik yazılır.
  • İlgi zamiri olan –ki: bu oda bizimkinden geniş.
  • Sıfat türetme eki olan –ki : bu evdeki hesap, dünkü toplantı…
  • Bağlaç olan –ki sözcüktür, ayrı yazılır: Dün bir fırtına vardı ki anlatılmaz. Anlatamıyorum ki…

Uyarı: mademki, oysaki, sanki, halbuki, meğerki’ sözcüklerinde ‘ki’ bağlaç olmasına rağmen ayrı yazılmaz.

-Mi’nin Yazımı

  • Her zaman ayrı yazılır.
  • Soru eki olarak(soru edatı da denebilir.) sizde sinemaya gidecek misiniz?
  • Pekiştirmeli sözlerde: temiz mi temiz…
  • Bağfiil oluşturmada: Annesini gördü mü ağlamaya başlıyor.

Uyarı: Olumsuzluk eki olan –me’nin daralmaya uğramış şekli olan –mi için ayrı yazılma özelliği söz konusu edilemez: onu tanımıyorum.

İLE’nin Yazımı

  • İle sözcüğü, bağlaç ya da edat olarak ayrı yazıldığı gibi ek olarak da bitişik yazılır.
  • İle sözcüğü, ünsüz ile biten sözcüklere ek olarak getirildiğinde başındaki ‘İ’ ünlüsü düşer. –e ünlüsü de sözcüğün ünlüsüne kalınlık-incelik yönünden uyar: göz ile—-gözle, kitap ile — kitapla
  • İle sözcüğü ünlü ile biten sözcüklere ek olarak getirildiğinde başındaki ‘i’ünlüsü düşer, araya ‘y’ koruyucu ünsüzü girer ve –e sesi de sözcüğün ünlüsüne kalınlık- incelik yönünden uyar: gazete ile—gazeteyle, korku ile—korkuyla …
  • Üçüncü kişi iyelik ekinden sonra da aynı özellik görülür: annesi ile— annesiyle

Ek Eylemin Yazımı

  • Ekeylem denen ve ‘imek’ eylemine beğlanan ‘idi, imiş, ise’sözcükleri, ayrı yazıldığı gibi bitişik de yazılabilir.
  • Çoklukla bitişik yazılan ekeylem, ünsüzle biten bie sözcüğe eklenirse başındaki ‘i’ ünlüsü düşer, kalan hecesindeki ünlü, eklendiği sözcüğe kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık yönünden uyar: güzel imiş—güzelmiş, yorgun idi— yorgundu…
  • Ekeylem, ünlüyle biten bir sözcükle bitiştirilirse, başındaki ‘i’ sesi düşer, araya ‘y’ koruyucu ünsüzü girer ve kalan hecesindeki ünlü, eklendiği sözcüğün ünlüsüne kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlık yönünden uyar: geldi ise— geldiyse, Samsunlu imiş—Samsunluymuş

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

  • Cümlelerin başında
  • Her çeşit özel adın başında
  • Kişi ad soyadları: Filiz Akın, Murat Boz
  • -hayvanlara verilen özel adlar:Boncuk,Fıstık..
  • Ulus adları: Türk, İtalyan, Arap..
  • Devlet ve ülke adları: Türkiye , Yunanistan …
  • Kent,köy,sokak adları: Ankara, Dumlupınar …
  • Kıta, bölge, ova, dağ, deniz, göl, akarsu, orman adları: Afrika, Konya Ovası, Ağrı Dağı, Tuz Gölü ..

Uyarı: Bu adlar, birden çok sözcükten oluşuyorsa her sözcük büyük harfle başlatılır; kalıplaşmış olanlar ise bitişik yazılır ve sadece ilk sözcük büyük harfle başlatılır.

  • Yapı ve yapıt adları: Ankara Kalesi, Kiralık Konak, Huzur Apartmanı …
  • Dil adları: Türkçe, Yunanca, İngilizce …
  • Din, mezhep, tarikat adları: İslamiyet, Sünnilik, Musevilik…
  • Ulus, dil, din, mezhep kişi … adlarından türemiş sözcükler Atatürkçülük, Afrikalı, Darvinizm…
  • Unvan sıfatlarının başında: Bayan Filiz Koray,Koca Yusuf, Mehmet Hoca

Uyarı: Bir özel adla kullanılmamasına rağmen, özel ad yerini tutan unvan sözcükleri, büyük harfle başlatılabilir: toplantıda bir üye, Başkan’ın görüşlerini eleştirdi.

  • Gazete,dergi ve kitaplarda; haber, yazı ve bölüm başlıklarını oluşturan her sözcük büyük harfle başlatılır: E5 Karayolundaki Dünkü Kaza, Kavimler Göçü …

Uyarı: Başlıklarda geçen ‘ve, de, ile, ya, ya da, ki, mi …’ gibi sözcükler küçük yazılır: Türk Dili ve Edebiyatı … ancak başlığın tamamı büyük harflerle yazılırsa, bu sözler de büyük yazılır : MAİ VE SİYAH

  • Mektuplarda ve konuşma metinlerinde, seslenme sözcüklerinin başında: Sevgili Kardeşim, Ey Türk Gençliği …

Dünya , Güneş, Ay ve Diğer Gökcisimlerinin Yazımı

  • Dünya, güneş ve ay, gökbilim konusu olduğu zaman evrende tek bir varlık niteliği ile belirir; bu nedenle büyük harfle başlatılır: Ay Dünya’nın, Dünya da Güneş’in çevresinde döner.
  • Ancak bu adlar,genel kavram bildirdiği zaman küçük harfle yazılır: Bu oda güneş alır. Bu gece ay var. Onun dünyada bir eşi daha yoktur…
  • Gezegen, yıldız, galaksi… gibi diğer gök cisimlerinin adları büyük harfle başlatılır: Utarit, Samanyolu, Büyükayı…

Gün ve Ay Adlarının Yazımı

  • Belli bir gün ya da tarih bildirmeyen gün ve ay adları, küçük harflerle yazılır: Her yıl temmuzun ilk haftasında tatile giderler. Bu Pazar günü toplantı var…
  • Belli bir gün bildiren gün ve ay adları, büyük harfle başlatılır: 3 Kasım Perşembe günü gelecekler. 1919 Aralık ayı, Atatürk’ün Ankara’ya gelişi ile anılır…
  • Tarihler aşağıdaki şekillerde yazılabilir:
  • —11 Ağustos 1998  —11.VIII.1998 — 05.11.1995 —13/IV/2001  —14-4-2003

Dikkat: 12-Nisan-2002 yazımı yanlıştır.

Yön Adlarının Yazımı

  • Yön adları, bir özel ada bağlı olmadan kullanıldığında küçük harfle yazılır: Rüzgar güneybatıdan esiyor.
  • Yön adları, bir yerin özel adı içinde geçiyorsa büyük harfle başlatılır ve bu durumda çoğunlukla özel addan önce kullanılır: Yağışlar, Doğu Anadolu’da kar şeklinde olacak.
  • Özel addan sonra gelen yön adları, küçük harfle başlatılır: Anadolu’nun Güneyi turizm cennetidir.
  • Bir özel adın yerini doğrudan tutan yön adları, büyük harfle başlatılır: Bu anlayış bize Batı’dan geldi.

Bileşik Sözcüklerin Yazımı

  • Bileşik sözcüklerde anlam birliği; anlam, ses ve tür değişmesi yoluyla oluşturmaktadır. Bu üç yöntemle oluşan bileşik sözcükler bitişik yazılır:
  • Anlam kayması yoluyla oluşanlar: dalkavuk, suçiçeği, sarıkanat,keten helva, rüzgargülü, basımevi…
  • Ses değişimi yoluyla oluşanlar: niçin(ne için), nasıl(ne asıl), kaynana(kayın ana), seksen(sekiz on), sütlaç(sütlü aş) …
  • Sözcük türü değişimi yoluyla oluşanlar: bilirkişi, uyurgezer,
  • ‘Etmek, olmak,eylemek’ yardımcı eylemleriyle kurulan bileşik eylemlerde ünsüz artması ya da ünlü düşmesi oluşuyorsa bileşik eylem bitişik yazılır: affetmek, zanneylemek, emretmek, kaybolmak…
  • Deyimleri oluşturan sözcükler ayrı yazılır ve kimi deyimler, sözcükleri arasına ek alabilir; çekime girebilir: Etekleri tutuştu. Anam ağladı…
  • İki eylemden oluşan; yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma diye adlandırılan özel bileşik eylemler bitişik yazılır: bakakalmak, alıvermek, bekleyedurmak, düşeyazmak…

Terimlerin Yazımı

  • İki ya da üç sözcükten oluşan ve bileşik sözcük niteliği gösteren terimler bitişik yazılır: taçyaprağı, atardamar, mercanbalığı…

Bileşik ya da Birkaç Sözcüklü Özel Adların Yazımı

  • Birkaç sözcükten oluşan adlar ve soyadlar bitişik yazılır: İlknur, Hüdaverdi, Gökhan…
  • Birkaç sözcükten olışan il, ilçe, bucak ve köy adları bitişik yazılır: Eskişehir, Şebinkarahisar, Pınarbaşı…
  • Bir tür adı ile tamamlanan özel yer adları ayrı yazılır:Eğridir Gölü, Çukur Mahalle…
  • Bitişik yazılan özel yer adları da vardır: Akdeniz, Kızılırmak,Uludağ…
  • Bir tür adı ile oluşan tarihsel olay adlarının her sözcüğü ayrı yazılır ve büyük harfle başlatılır: Kurtuluş Savaşı, Lozan Antlaşması…
  • Özel adla tamamlanan tür adları küçük harfle başlatılır: Van kedisi, Oltu taşı, Amasya elması…
  • Bir yere, bir kuruma verilmiş özel adlar, aslına uygun olarak ve büyük harfle başlatılarak yazılır: Namık Kemal Lisesi, Gazi Osman Paşa Mahallesi…

İkilemelerin Yazımı

  • İkilemeler ayrı yazılır ve ikilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına herhangi bir noktalama işareti konmaz: ağır ağır, aşağı yukarı, ileri geri, ev bark…
  • Sözcüğün ilk ünsüzünün yerine ya da ilk ünlüsünün başına ‘m’ ünsüzü getirilerek oluşturulan sözcüğün, asıl sözcükten sonra yinelenmesiyle de, ikileme oluşur ve bu tip ikilemeler de ayrı yazılır: çevre mevre, dolap molap, kardeş mardeş…
  • Sözcükler ek alarak da ikileme oluşturur: irili ufaklı, el ele, art arda, üst üste, yan yana, iç içe…
  • Eylemsilerin.’-e,-ip’ yapılı belirteçlerin yinelenmesiyle de ikileme oluşur: dalıp dalıp, bakıp bakıp, koşa koşa…
  • Yansımalarla da ikileme oluşur: tak tak, pat küt, çatır çutur…

Pekiştirmeli Sözcüklerin Yazımı

  • Pekiştirmeli sözcüklerde artmak, çoğalmak, güçlenmek, anlamı vardır.
  • Sözcüğün ilk ünlüsünün sonuna getirilen ‘m,p,r,s’ ünsüzleriyle oluşan pekiştirme hecesiyle sözcük, birleştirilerek yazılır: sıcak–sımsıcak, ince—ipince…
  • Bazı pekiştirmeli ‘m,p,r,s’ ünsüzlerinden sonra bir ünlü ya da bir hece alır: sağlam—sapasağlam, yalnız—-yapayalnız…
  • Sözcüklerinin arasında ‘mi’ edatı bulunan pekiştirme anlamlı ikilemelerde her sözcük ayrı yazılır: güzel mi güzel, sağlam mı sağlam…

Satır Sonunda Sözcüklerin Bölünmesi

  • Bir sözcük, bütünüyle satır sonuna sığmazsa sözcük bölünürken hecelerinden ayrılır ve satır sonuna kısa çizgi konur: ………görüştüler, …………..anlaşabilmek…
  • Satır sonuna sığmayan birleşik sözcüğün bölünmesinde tek sözcükmüş gibi hareket edilir, birleşmeyi oluşturan sözcükler ayrılmaz;hcelerden ayırma yoluna gidilir: il-kokul— doğru, ilk-okul— yanlış

Yabancı Sözcüklerin Yazımı

  • Türkçe sözcüklerin sonunda ‘b,c,d,g’ harfleri bulunmaz; bunların sert karşılığı olan ‘p,ç,t,k’ harfleri bulunur. Dilimize giren yabancı sözcükler de bu kurala uyar: method— metot,  kitab—-kitap,  cild—cilt

Uyarı: Sesteş olan kimi sözcüklerin anlam ayrılıklarını belirtmek için, birinin son sesi yumuşak harfle yazılmaktadır: ad—isim, at—hayvan

  • İki ünsüzle başlayan ya da biten kimi yabancı sözcüklerde ünsüzler arasında ünlü bulunmaz: fren, plak,gramofon, stil, staj, film…

Uyarı: Kuraldışı kimi örnekler de vardır: ritim, cisim…

  • Yabancı sözcüklerde yan yana bulunan ünlüler arasına genellikle ‘v,y’ girmez: arkeolog, saadet, ideal, meteoroloji…
  • Ancak kimi sözcüklerde io,ia arasına ‘y’ sesi ‘ua’ arasına da ‘v’ sesi gelir: biyoloji,laboratuar,kruvazör, trotuvar…
  • Latin alfabesi kullanan uluslara ait özel adların özgür yazımları genellikle korunur ve olanaklar ölçüsünde harfler üzerindeki işaretler kullanılır: Shakespeare, New Orleans, Newton….
  • Ancak bazı sözcükler dilimizdeki söylenişlerine göre yazılır: London—Londra, München—Münih…

 

YAZIM KURALLARI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ.

YAZIM KURALLARI TYT-AYT YGS-LYS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ.

YAZIM KURALLARI TEST SORULARI TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ. 

2 thoughts on “YAZIM KURALLARI”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir