SÖZÜN VE SÖZCÜĞÜN ANLAMI

                   SÖZÜN VE SÖZCÜĞÜN ANLAMI

GERÇEK ANLAM

Temel Anlam

  • Akla gelen ilk anlama gerçek anlam denir.

Örnekler;

Yollar bu yıl kardan dolayı kapalı durumdadır.

  • Yol burada gerçek anlamda kullanılmıştır.

Kapıya çarpan çocuğun burnu kanadı.

  • Burun burada gerçek anlamda kullanılmıştır.

Yan Anlam

  • Sözcüğün zamanla kazandığı ikinci anlamına yan anlam denir.
  • Sözcük gerçek anlamdan tamamen uzaklaşmamıştır.
  • Sözcük somut anlam ilgisi devam eder.

Örnek;

Hisler en güzel şiir yoluyla anlatılır.

  • Yol burada temel anlamda kullanılmıştır.

Geminin burnu ufukta görünmüştü.

  • Burun burada temel anlamda kullanılmıştır.

Mecaz Anlam

  • Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşmasıyla yeni bir anlam kazanmasına  mecaz anlam denir.
  • Sözcük soyut anlam ilgisi kazanır.
  • Mecaz anlamda kullanılan sözcük gerçek anlamından tamamen kopmuştur.

Örnekler;

Bu problemin çözüm yolu farklı olmalı.

  • Yol burada mecaz anlamda kullanılmıştır.

Yeni elemanın burnundan yanına yaklaşılmıyor.

  • Burun burada mecaz anlamda kullanılmıştır.

Terim Anlam

  • Sadece belirli alanlarda kullanılan özel ve sınırlı kelimeler aynı zamanda kelimenin gerçek anlamını da karşılar.

Örnek;

Vektörler sınavda çıkacaktır.

  • Fizik terimi.

Çözüm yolunda integral kullanılmalı.

  • Matematik terimi.

Perde açıldığında heyecandan titriyordu.

  • Tiyatro terimi.

Sözcükler Arasında Anlam İlişkisi

Anlamdaş-Eş Anlamlı Sözcükler

  • Yazılışları farklı ancak anlamları aynı olan sözcüklerdir.

Kelime=Sözcük ,      Yarar=Fayda ,        İhtimal=Olasılık

  • Eş anlamlı sözcükler aynı cümlede kullanıldığında anlatım bozukluğuna sebep olur. Ancak ikilemeler bir arada kullanıldığında anlatım bozukluğu olmaz.

Annenize sağlıklı sıhhatli bir gün geçirmesini diliyorum.

  • İkileme olduğu için anlatım bozukluğu olmuyor.

Eş Sesli Sözcükler

  • Yazılışları aynı anlamları farklı olan sözcüklerdir.

Yaz; Mevsim olan yaz, fiil olan yaz.

Arı; Hayvan olan arı, saf anlamında arı.

Yüz; sayı olarak yüz, çehre olarak yüz, fiil olarak yüz.

  • Sadece Türkçe kelimelerde dikkate alınmalı.

NOT; Eş seslilik sadece gerçek anlamlı sözcüklerde aranır.

Örnek;

Bu ayakkabı yüz liraya alınmaz. (Gerçek Anlam-Sayı)

Sen yüzmeyi biliyor musun? (Gerçek Anlam- Fiil)

Yüzüne karşı konuşmalısın. (Gerçek Anlam-Çehre)

DİKKAT!!! Sesteş sözcüklerin arasında herhangi bir anlam ilgisi olamaz.

Al; renk olarak al, fiil olarak al.

NOT; Kökteş sözcükler ve sesteş sözcükler birbirine karıştırılmamalıdır. Kökteş sözcüklerde ise sözcükler arasında anlam ilgisi vardır. Sözcük, fiil de olsa isim de olsa aynı anlamsal çağrışımdadır.

Örnek;

Bu sandalye için bir kilo boya aldık. (İsim Kök)

Bu sandalyeyi daha dün boyadık. (Fiil Kök)

Karşıt Anlam/Zıt Anlam

  • Sözcükler anlam olarak karşıt olmalıdır.

Uzun x Kısa ,      Çok x Az ,    Ağlamak x Gülmek

Karşıt Çağrışım

  • Sözcüğün çağrıştırdığı anlamların karşıt olması durumu.

Dolaptaki kabanları,tişörtleri ayırdım. (Kış – Yaz)

Beşikten, mezara yanındayım. (Doğum-Öüm)

NOT; -ma, -me, -maz, -mez, -sız, -siz ekleri sözcüğe karşıt anlam katmaz, olumsuzluk bildirir.

Yakın Anlamlı Sözcükler

  • Eş anlamlı olmalarına rağmen anlamca birbirinin yerine kullanılabilen sözcüklerdir.

Küsmek-Kırılmak, yorgun-bitkin, bakmak-görmek.

Genel-Özel Anlam

  • Bir türün tamamını ya da birden fazla üyesinin özelliklerini karşılayan anlama ‘genel anlam’, o türe ait tek varlığın özelliklerini karşılayan anlama da ‘özel anlam’ denir.

Örnek;

Kuşları severim.( Genel Anlam )

Muhabbet kuşları yakın arkadaşımız olabilecek niteliktedir. (Özel Anlam)

Nicel anlam ve Nitel anlam

  • Varlıkların sayılabilen, ölçülebilen anlamlarına ‘nicel anlam’ denir.
  • Varlıkların sayılamayan, ölçülemeyen anlamlarına ‘nitel anlam’ denir.

Örnek;

Güzel koltuk almışsınız. (nitel anlam)

Rahat mı rahat iki koltuk almışlar. (Nicel anlam)


Uyarı !!! Nicel anlamlı herhangi bir sözcük bazen de nitel anlamlı olarak kullanılabilir!

Örnek;

Kurduğu site ile iyi para kazanacağım diyordu. (Nitel anlamlı olan ‘iyi’ nicel anlam kazanarak çok para anlamına dönüşmüştür.)

Bu ayakkabı iyi bir tamir istiyor. (Nitel anlam)

Somut ve Soyut Anlam

  • Beş duyu organımızla algılayabildiklerimiz ‘somut’, algılayamadıklarımız ‘soyut’ anlamlıdır.

Örnek;

Kuş,sehpa,masa,ayna,hava,ses,ışık,çanta,elma,armut (Somut)

Sevgi,aşk,cesaret,umut(Soyut)

NOT:Bir sözcük soyut anlamdan somuta ya da somut anlamdan soyuta kayabilir.

Örnek;

Bugün hava daha mı soğuk sanki? (somut anlamlı)

Havasından da yanına yaklaşılmıyor. (Soyut anlamlı olmuş)

NOT: isimden isim türeten –lık, -lik, -eki ile somuttan soyut, soyuttan somut isim türetilebilir.

Somuttan somut; Kitap-lık, kalem-lik, odun-luk

Somuttan soyut; insan-lık, genç-lik, çocuk-luk

Soyuttan soyuta; olgun-luk, iyi-lik,

Soyuttan somut; korku-luk,

Sözcüğe Mecaz Anlam Kazandırma Yolları

Güzel Adlandırma

  • Söylendiğinde insanda olumsuz duygular çağrıştıracak kelimler yerine daha güzelinin kullanılmasıdır.

Verem=İnce hastalık ,     Tabut= İmam Kayığı

Dolaylama

  • Tek kelime ile anlatılabilecek bir kavramı birden fazla kelime ile anlatmaya denir.

Sigara=Tabut Çivisi ,     Sezen Aksu= Minik Serçe

Evlenmek= Dünya Evine Girmek

Dokundurma

  • İğneleme, Tariz, İroni, Alaysamalı söyleyiş diğer isimleridir.
  • Bir sözü karşıt anlamına gelecek şekilde kullanmaya denir.

Örnek;

O kadar çalışkan ki sınıfta kaldı.

O kadar hızlı ki, koşuda kaplumbağanın gerisinde kalır.

Uyarı!!! Dokundurma da söz gerçek anlamı dışında kullanılır.

Uyarı!!!  Cümle şeklinde de kullanılabilir.

Okulumuz kitaba öyle değer veriyor ki kütüphanemiz bomboş.

Kinaye (Değindirmece)

  • Bir sözün hem gerçek hem mecaz anlama gelecek şekilde kullanılmasıdır.
  • Kinayede asıl kast edilen mecaz anlamdır.

Örnek;

Bu kadar yükü kaldıramıyorum artık diyordu. (Ağırlık-Sorumluluk)

Ağaç yaş iken eğilir. (Cümle şeklinde de kullanılabilir.)

Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel)

  • Sözün benzetme amacı olmadan başka sözcük yerine kullanılmasıdır.
  • Eser-Sanatçı, Parça-Bütün, İç,Dış, Renk-Varlık gibi ilgileri olabilir.

Evde bütün gözler üzerimdeydi. (Ailesi)

Nazım Hikmet kütüphanemde elbette bulunur. (Eserleri)

İnsandan Doğaya Aktarma

  • İnsana ait özelliklerin insan dışı varlıklara aktarılmasıdır.

Örnek;

Dalgalar kızgındı bana karşı…

Kuşlar saygıyla geçti önümüzden.

Doğadan İnsana Aktarma

  • Doğaya ait özelliklerin insana aktarılması durumudur.

Örnek;

Sözler ağzında çiğ durdu.

Doğadan Doğaya Aktarma

  • Doğaya ait bir özelliğin yine doğaya aktarılması durumudur.

Örnek;

Ay ışığı süzülüyordu penceremden.

Duyular Arası Aktarım

  • Bir duyuya ait özelliğin başka bir duyuya aktarılmasıdır.
  • Sözcüklerden biri mecaz anlamda kullanlır.

Örnek;

Bir tatlı gülüş almaya geldik.. (Dil-göz)

Benzetme

  • Aralarında anlam ilgisi bulunan iki unsurdan özellik bakımından güçsüz olanın güçlü olana benzetilmesidir.

İnci gibi bembeyaz dişleri vardı. (Güçlü unsur=İnci, Güçsüz unsur=diş)

DİKKAT!!! Benzetme benzetmenin bütün unsurları taşımak zorunda değildir.

Örnek;

Kutu gibi ev almışlar.

                                  Söz Öbekleri

Yansıma Sözcükler

  • Doğadaki sözcüklerin taklit edilmesiyle oluşan durumdur.
  • Şırıldamak, tak, gıcırdamak, gürüldemek, gümbürtü, zırıltı, miyavlama, meleme, havlama, patlama, horlama, çatırdamak
  • Pırıl pırıl, Işıltı, Işıldamak, kişnemek, ötmek. Sözcükleri doğadaki hiçbir varlık ses olarak çıkarmaz. Bu yüzden bu sözcükler yansıma olamazlar.
  • Mışıl mışıl yansımadan türetilmiş ikilemedir.

İkilemeler

  • Cümledeki anlamı pekiştirmek, kuvvetlendirmek,  anlamı daha çekiçi hale getirmek için kurulan sözcük gruplarına ikileme denir.
  • Ayrı yazılır.
  • Noktalama işaretleri ile bölünemez ayrılamazlar.
  • Aralarına hiçbir noktalama işareti giremez.

Örnek;

Er geç gelecekler eve.

Ufak tefek biri yanımdan geçti.

 İstisnalar;

Sesi beni altüst etti. (duygusal anlam taşıdığı için anlamda kayıp var.)

Saksıdaki toprağı alt üst etti, havalandırdı.

Kimseyle yüzgöz olmadan gitti buradan. (gerçek anlamını kaybetti)

Cızbız köfteler mis gibi koktu.

Karmakarışık olaylar içinde kaldım.

Her şey birdenbire değişti.

DİKKAT!!! İkilemeler ya cümlenin anlamını kuvvetlendirir, pekiştirir ya da cümleye farklı anlam katar.

Uzun uzun yollardan geçtim.

Gece gündüz çalıştı

DİKKAT!!! İkilemeler, cümlede isim, sıfat ve zarf olarak görev yapar.

Çoluk çocuk izledik bu fragmanı. ( İsim )

Yıkık dökük evde yaşıyor. (sıfat)

Koşa koşa gidiyorum okula. (Zarf)

İkilemelerin Oluşum Şekilleri

Aynı Sözcüğü Yineleyerek Oluşanlar

Akşam akşam, uzun uzun, hızlı hızlı, ağır ağır, koşa koşa

Eş Anlamlı Sözcüklerle oluşanlar

Ses seda, akıllı uslu, mutlu mesut

Yakın anlamlı sözcüklerle oluşanlar

Eş dost, köşe bucak, doğru dürüst, yalan yanlış, akıl fikir,

Karşıt anlamlı sözcüklerle oluşanlar

Aşağı yukarı, er geç, ileri geri,

İkiside anlamsız sözcüklerle oluşanlar

Abuk sabuk, eciş bücüş, paldır küldür

Biri anlamlı biri anlamsız sözcüklerle oluşanlar

Eğri büğrü, çoluk çocuk, ufak tefek, para mara

Ek alarak oluşanlar

El ele, kol kola, başa baş,

Yansıma sözcüklerle oluşan ikilemeler

Şırıl şırıl, gürül gürül

Deyimler

  • Genelde gerçek anlamından uzaklaşmış, en az iki sözcükten oluşan bir kavramı ya da durumu karşılayan kalıplaşmış sözcük gruplarıdır.
  • Deyimler öğüt vermez, yol göstermez.
  • Deyimler bir durumu karşılar. (üzüntü, pişmanlık vb.)
  • Deyimler ayrı yazılır.

Ağzını aramak,  göz kulak olmak, yer demir gök bakır, etekleri tutuşmak

Çoğu gitti azı kaldı, ayıkla pirincin taşını

DİKKAT!!! Deyimler soyut olan durumu somutlamanın en iyi örneğidir.

Bu duruma karşı tavrını beğendik.(Soyut)

Bu duruma karşı tavrınla gözümüze girdin.(Somut)

Atasözleri

  • Uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş ‘öğüt verici nitelikte’ sözlerdir.

Huylu huyundan vazgeçmez.

Minareyi çalan kılıfını hazırlar.

SÖZCÜKTE ANLAM KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 1 İÇİN TIKLAYINIZ

SÖZCÜKTE ANLAM KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 2 İÇİN TIKLAYINIZ

SÖZCÜKTE ANLAM TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir