SÖZCÜK TÜRLERİ

                                SÖZCÜK TÜRLERİ

1.İsim (Ad)

  • Varlıkları kavramları eylemleri tanıtan; onları birbirinden ayırmaya yarayan sözcüklere isim denir.

Örnek; kalem—varlık,  hayal—kavram, uyumak—eylem

Adların Türleri

a.Varlıklara verilişlere göre adlar

1.Cins(Tür) Ad: kalem, kuş ağaç…

2.Özel Ad: Kızılırmak, Yeşilırmak, Burak, Zehra

b.Var Oluşlarına Göre Adlar

1.Somut Ad

2.Soyut Ad

c.Varlıkların Sayısına Göre Adlar

1.Tekil ad; kitap

2.çoğul ad; kitaplar

3.topluluk adı;sürü, düzine, ordu

NOT: -lar/ler eki farklı görevlerde de kullanılır.

Abartma; Dünyalar benim oluyor seninleyken.

Benzerleri; Anadolu Yunusların, Mevlanaların yurdudur.

Zamanda Süreçlilik; Yazları Bodrum’a gidiyoruz.

Saygı; Müdür beyler seni sordu.

Sitem; Dostumuz nihayet bizi hatırlamışlar.

Adlarda Küçültme

  • Adlara –cık-cik-ceğiz-ciğim ekleri getirilir.
  • Farklı anlamlar katabilir.

Örnek; Anneciğim muhteşem yapmış yemekleri.(sevgi)

Yavrucak kardeşimle oynuyor.(Küçültme)

                            AD TAMLAMALARI

Belirtili İsim Tamlaması

Tamlayan ve tamlananın da ek aldığı sözcüklerdir.

Tamlayan ekleri; -ın/-in/-un/-ün

Tamlanan ekleri; -ı/-i/-u/-ü

Örnek; Kapının kolu kıvrıldı.

Belirtili isim tamlamalarında tamlayanla tamlanan arasına sıfat veya başka sözcükler girebilir ya da tamlayanla tamlanan yer değiştirebilir.

Örnek; Arabası(t.nan) kirlenmiş öğretmenin(t.yan).

  • Belirtili isim tamlamalarında tamlayanda tamlananda zamir olabilir.

Örnek; Onların çoğu yoktu.

  • İsim tamlamalarında tamlayanda tamlananda birden fazla olabilir.

Örnek; Ağaçların yaprakları,gövdesi, dalları…

Belirtisiz İsim Tamlaması

Tamlayan eki almayan yalnızca tamlanan eki alan tamlamalardır.

Örnek;  Ayakkabı bağ-ı, masa örtüs-ü, file bekçis-i

  • Belirtisiz İsim Tamlamaları sıfat görevinde kullanılabilir.

Örnek; Deniz Mavisi gözleri

  • Belirtisiz İsim Tamlamaları bri sıfat tarafından nitelendirilebilir.

Örnek; sıcak yaz günlerinin gelmesini heyecanla bekliyorum.

Takısız İsim Tamlaması

Neden Yapıldığı ; Cam vazo, çelik ayna, demir kapı, gümüş yüzük

Neye Benzediği; elma yanak, inci diş, kömür göz

                                ZAMİR (ADIL)

İsmin yerini tutan onun aldığı tüm ekleri alabilen sözcüklere zamir denir. İkiye ayrılır.

Sözcük Durumundaki Zamirler

a.Kişi (Şahıs) Zamirleri

  • Ben, sen, o, biz, siz, onlar
  • ‘Kendi’ dönüşlülük zamiri de kişi zamiri olarak kabul edilir.

b.İşaret Zamiri

  • Adın yerini işaret yoluyla tutan sözlere denir
  • Bu, şu, o, bunlar, öteki

Örnek; Bu saksı kırıldı. —işaret sıfatı

Bu kırıldı. — işaret zamiri

c.Soru Zamiri

  • Adların yerini soru yoluyla tutan sözcüklerdir.

Örnek; Marketten ne aldın? —Soru Zamiri

Hangisi sınava girmedi? — Soru Zamiri

Beni kim aradı? —soru zamiri

d.Belgisiz Zamir

  • Adların yerine kesin olarak değil yaklaşık olarak tutan sözcüklerdir.

Örnek; Bazıları toplantıya gelmedi. — Belgisiz Zamir

Birkaçı sınava gelmedi. — Belgisiz Zamir

NOT: ‘Herkes, hiçbiri, birçoğu,şey,hepimiz,öteki….’ Belgisiz zamir olarak kullanılır.

Ek Halindeki Zamirler

a.İyelik Zamirleri

  • Varlık adlarına gelerek o varlığın kime ya da neye ait olduğunu bildiren eklerdir.
  • ‘Kimin,neyin?’
  • Evim—1.tekil
  • Evin—-2.tekil
  • Evi—tekil
  • Evimiz—1.çoğul
  • Eviniz—2.çoğul
  • Evleri—3.çoğul

b.İlgi Zamiri olan –ki

  • Seninki, benimki, Ayşe’ninki…..

Örnek; Kalemim bozuldu. , Seninkini versene.

                                   SIFAT(ÖN AD)

  • Adları niteleyen ya da belirten sözcüklere sıfat denir. İkiye ayrılır.
  • Sıfatın olduğu her yerde sıfat tamlaması vardır.
  • Sıfat tamlamalarında tamlanan adlar düştüğü zaman sıfat ya zamir olur ya da adlaşır. Adlaşan bu sıfatlara ‘Adlaşmış Sıfat’ denir.

Örnek; Bu dizeler bir yabancı şairin dizelerine benzemiyor. —(İşaret Sıfatı)

Bunlar bir yabancının dizelerine benzemiyor. —işaret Zamiri, adlaşmış sıfat.

Yaşlılar gençlere  nasihat verdi. — adlaşmış sıfat, adlaşmış sıfat

1.Niteleme Sıfatları

  • Renk, durum, biçim bildirir.
  • İsme ‘Nasıl?’ sorusunu sorulur.

Örnek;  Siyah, uzun, bakımlı saçları vardı. — renk, biçim, durum

2.Belirtme Sıfatları

a.İşaret (Gösterme) Sıfatları

  • Adları işaret ederek belirten sıfatlardır. Bu kitap, öteki ev, beriki kadın, o adam…

Örnek; Bu ondan daha değerli bir vazodur. —işaret zamiri, işaret zamiri.

b.Sayı Sıfatları

-Sayı Sıfatları; Üç elma, beş ceket, bir bardak

-Üleştirme Sayı Sıfatları; Beşer ceviz, üçer elma,

-sıra Sayı Sıfatı; ikinci ev, beşinci sıra

-Kesir sayı Sıfatı;  onda iki pay, üçte bir hisse

-Topluluk Sayı Sıfatı; ikiz bebek, üçüz çocuk

c.Belgisiz Sıfatlar

  • Adları tam olarak belirtmeyen sıfatlardır.

Örnek; Birkaç kitap okumuş.belgisiz sıfat

Bir adamın adı çıkmasın yeter ki. belgisiz sıfat

d.Soru Sıfatı

  • Adları soru yoluyla belirten sıfatlardır.
  • Kaç kişi,nasıl,

Sıfat Tamlamaları

Sıfatlarda Küçültme

  • Anlamları ‘ce/-cık/-cek/-msı/-mtrak’ eklerinden biriyle azaltılmış ya da yakınlaştırılmış sıfatlarda denir.

Örnek; genişçe salon, büyücek ev, sarımtrak ev, mavimtrak etek

Bileşik Sıfatlar

1.Kaynaşmış Bileşik Sıfatlar

  • Bileşik sözcük biçimindeki kullanılmış sıfatlardır.

Örnek; açıkgöz adam, gelişigüzel iş

2.Kurallı Bileşik Sıfatlar

a. Sıfat tamlamaların ve takısız ad tamlamaların sonuna ‘lı’ eki getirilerek yapılır.

Örnek; az şekerli çay, güler yüzlü kız

b. Sıfat tamlamasındaki adla sıfatın yeri değiştirilip isme üçüncü tekil iyelik eki getirilerek yapılır.

Örnek; soluk yüz , yüzü soluk adam

c. Sayı sıfatıyla kurulmuş tamlamaların sonuna ‘lık’eki getirilerek yapılır.

Örnek; bin yıllık tarih

                              ZARF(BELİRTEÇ)

  • Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatın veya başka bir zarfın anlamını etkileyen sözcüklere zarf denir.
  • Zarflar görev ve anlamları bakımından 5’e ayrılır.

1.Durum Zarfları

  • Fiile ve fiilimsiye sorulan nasıl sorusuna cevap verir.

Örnek;

Toplantıda çok iyi konuştu. (Nasıl) —zarf, fiil

O çok iyi bir insandır. —sıfat, isim

2.Zaman Zarfları

  • ‘Ne zaman, ne zamana kadar?’ sorusuna cevap verir.

Örnek; Şimdi bir rüzgar geçti. Ne zaman?— zaman zarfı, fiil

3.Soru Zaman

  • Fiile sorulan ‘Niçin?’ sorusuna cevap verir.

Örnek;

Neden her şey bu kadar karışık. —soru zarfı

4.Miktar (azlık-çokluk) Zarfı

  • Fiilin fiilimsinin sıfatın veya zarfın ‘ne kadar’ olduğunu belirten sözcüklerdir.

Örnek;

Çorum çok temiz bir şehirdir. — miktar zarfı, sıfat tamlaması

Çok hızlı koşanlar hedefe varır. Miktar zarfı, durum zarfı, Fiilimsi

5.Yer-Yön Zarfı

  • Eylemin gerçekleşme yönünü bildiren sözcüklerdir.
  • Ek alırsa ad olur.

Örnek; Yukarı mahalle bizi sevmez. — sıfat

Yukarıyı temizledim. —isim

                                    EDAT(İLGEÇ)

  • Tek başlarına anlamı olmayan ad soylu sözcüklerle birlikte kullanılan sözcüklere edat denir.
  • ‘ile,-için,-e kadar,-den beri, -den sonra, -e karşı, -e karşın, -sadece, -dek, değin, -üzere, -rağmen, -mi …..’ sözcükleri edat olarak kullanılır.

-ile-

  • Araç, birliktelik, neden, sonuç.

Örnek;

Okula otobüsle geldi. — edat

Rüzgarın esmesiyle yapraklar döküldü. —edat

NOT: Ve eki geliyorsa bağlaçtır.

Annesiyle babası okula geldi. — bağlaç

Yalnız=Ancak=Sadece=Bir

Örnek; Beni bir sen anlarsın. —-sadece(edat)

Bizi ancak sınavı kazanmak mutlu eder. — sadece(edat)

                                       BAĞLAÇ

  • Tek başına anlamı olmayan sözcükleri, söz öbeklerini ve cümleleri birbirine bağlayan sözcüklerdir.

Örnek; Annesiyle babası okula geldi. —ve (bağlaç)

Ancak=Yalnız=Fakat=Ama=Ne var ki= Lakin

Örnek; Çok çalıştı; ama kazanamadı.

-de-

Örnek;

Bu soruyu profesör bile çözemez. — başkaları gibi

Gelmiş de bizi aramamış. — sitem

Adam konuştu da konuştu. — aşırılık

Ne kızı verir ne dünürü küstürür. —bağlaç

Yani o parayı verecek mi? —bağlaç, mi;edat

NOT: Bunların dışında ‘dahi, bile, çünkü, veya, ya da, hatta, hem, zira…..’ sözcükleri de bağlaç olarak kullanılır.

ÜNLEM

  • Sıra dışı duygu ve düşünceleri anlatan sözcüklerdir.
  • Aman! Bırak artık yakamı. à Usanmak
  • Eyvah, kaza oldu!
  • Aferin, bu işi de başardın! à Beğenme
  • Hay, sen çok yaşa! à Dilek
  • Ne şirin bir çocuk!
  •  

                         FİİLLER(EYLEMLER)

  • İş,oluş,hareket,durum bildiren ve kiplere göre çekimlenebilen sözcüklerdir.

1.Kılıç Fiilleri

  • Nesne alabilen fiillerdir. Kırmak,okumak,yazmak

2.Oluş Fiilleri

  • Doğada kendiliğinden gerçekleşen fiillerdir. Sararmak, kararmak, solmak, uzamak…

3.Durum Fiilleri

  • Hareketsizlik bildiren fiillerdir. Uyumak, kalmak,sevinmek,ağlamak… nesne almazlar.

Fiillerde Kip (Zaman)

a.Haber Bildirme Kipleri

Şimdiki Zaman: -yor  —-okuyor

Gelecek Zaman: –ecek/-acak — okuyacak

Görülen Geçmiş Zaman: -di — okudu.

Duyulan Geçmiş Zaman: -miş — okumuş

Geniş Zaman: -r — okur

b. Dilek (Tasarlama) Kipleri

İstek Kipi: -e/-a —geleyim

Gereklilik Kipi:  -malı/meli — okumalı

Şart Kipi: -sa/-se — okusa

Emir Kipi: eki yok — oku

**Zaman anlamı yoktur hiç birinde.

Fiilerde Olumsuzluk

  • -ma/-me olumsuzluk eki
  • -maz/-mez geniş zamanda olumsuzluk eki

Örnek;

Okuyorum, okumuyorum

Gelir, gelmez

Fiilerde Anlam  (Zaman) Kayması

  • Kip ekini kendi anlamı dışında başka bir kip eki yerine kullanılmasıdır.

Örnek;

Balıkçılar bugün dönüyor. —şimdiki zaman / dönecek— gelecek zaman

Basit ve Bileşik Zamanlı Kipler

  • Bir fiilin tek bir zaman veya kip bildirecek şekilde kullanılmasına basit zaman denir.

Örnek; gel-ecek-im , oku-yor, yaz-malı yaz-sa—basit —-z.f

** Bir fiilin birden çok kip veya zaman bildirecek biçimde çekimlenmesine bileşik zamanlı fiil denir. Basit zamanlı fiilere ek fiilin gelmesiyle (-idi/-imiş/-ise) bileşik zamanlı fiil oluşur.

1.Hikaye Bileşik Zaman(-idi)

Kes-meli-y-di — Gereklilik kipinin hikayesi

Uyu-y-acak-tı — Gelecek zamanın hikayesi

Koş-sa-y-dı — Koşul şart kipinin hikayesi

2.Rivayet Bileşik Zaman (-imiş)

  • Ez-ecek-miş — gelecek zamanın rivayeti
  • Koş-u-yor-muş — gelecek zamanın rivayeti
  • Yaz-malı-y-mış — gereklilik kipinin rivayeti

3.Şart Bileşik Zamanı (-ise)

  • Gez-i-yor-sa — şimdiki zamanın şartı
  • Uyu-y-acak-sa — gelecek zamanın şartı
  • Sev-er-se — geniş zamanın şartı

Fiilde Yapı

  • Yapı bakımından fiiller 3e ayrılır.

1.Basit Fiiller

  • Yapım eki almazlar.

Örnek;

Çocuk gülüyordu.

Soruyu hemen çözdü.

2.Türemiş Fiiler

  • Yapım eki almış fiillerdir.

Örnek;

Havuzu temizliyormuş. à temiz-le-yor-muşà isim kökü, yapım eki, çekim eki, çekim eki à türemiş fiil

3.Bileşik Fiiller

  • En az iki sözcükten oluşan fiildir.

a.Yardımcı Fiile Oluşan Bileşik Fiiller

  • İsim soylu bir sözcükle olmak,etmek,kılmak, eylemek yardımcı eylemleri ile yapılır.

Not; Etmek ve olmak sözcükleri tek başına bir anlar taşıyorsa yardımcı fiil sayılmaz.

Örnek; Bu arabada bin lira eder.

b.Özel Kurallı Bileşik Fiiller

  • İki fiilden oluşur.
  • Bitişik yazılır ve mutlaka birleştirme ünlüsü alır.

-Yeterlilik (-e bilmek)

  • Yapabilirim, okuyabilir, kazanabilirim

Not; yeterlilik fiilinin olumsuzuna dikkat edilmelidir.

Gelemem, Gelebilirim.

-Tezlik(-i vermek)

  • Çabukluk

Örnek; okuyuverdi, yıkayıverdi, yapıverdi…

-Yaklaşma (-e yazmak)

  • Öle yazdım, düşeyazdım.

-Sürerlilik (-e durmak/-e gelmek/-e kalmak)

  • Süredurmak, bakalmak

c. Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiiller

  • Ağzı kulaklarına varmak, külahları değişmek, vazgeçmek, başvurmak….

FİİLİMSİLER

  • Fiillerden aldığı tip eklerini almayan fiilden türediği halde cümlede isim sıfat zarf görevi üstlenen ekfiil almadan yüklem alamayan sadece yan cümlecik kurabilen isim soylu sözcüklerdir.

1.Ad Eylem (İsim Fiil):

  • Mak-ış-mak(ma-ış-mak)

2.Sıfat Fiil (Ortaç):

  • An-ası-mez-ar-dik-ecek-miş

3.Zarf Fiil (Ulaç-Bağ Fiil)

  • -ıp-erek-ken-dıkça-esiye- madan-dığında –imez -a…..a

Örnek;

Bu bankada çalışMAK istiyorum. —isim fiil

İnanMA  ihtiyacı her insanın doğasında vardır. — isim fiil

yıkanACAK çamaşırları şuraya koy. — sıfat fiil

geliR gelMEZ beni ara. —zarf fiil

Olayı gülE gülE anlattı. —zarf fiil

Ek Fiil-Ek Eylem

  • İki görevi vardır.

1. Basit zamanlı fiilleri bileşik zamanlı yapar.

2.  İsim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapar. –idi, -ise, -imiş, -dır

Örnek:

Bugün hava çok soğuktu.

Babam akşam dönecekmiş.

Sorular çok kolay(dır).

Film güzel değil(di).

 

SÖZCÜK TÜRLERİ KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 1 İÇİN TIKLAYINIZ.

SÖZCÜK TÜRLERİ KPSS ÇIKMIŞ SORULAR 2 İÇİN TIKLAYINIZ.

SÖZCÜK TÜRLERİ TYT-AYT YGS-LYS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ.

SÖZCÜK TÜRLERİ TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir