OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ

OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ

1)DEVLET YÖNETİMİ

a)Hükümdar

Padişahın hükümdarlık sembolleri;             Padişahın ünvanları

  • Para bastırma                                            .Bey                    . Han
  • Hutbe okutma                                         .Gazi
  • Kılıç kuşanma                                             .Sultan
  • Tuğ taşıma                                      .Hüdavendigar
  • Mehter törenleri düzenleme     .Padişah

DİKKAT!!! Osmanlıda sultan unvanını kullanan ilk padişah Orhan Beydir.(Sultanül Guzat)

b)Padişahın görevleri

  • Devleti yönetmek
  • Savaşlarda orduya kumandanlık etmek
  • Yüksek devlet memurlarını atamak
  • Gerektiğinde divana başkanlık etmek
  • Herhangi bir memurun mallarına el koyar.(müsadere)
  • Herhangi bir bölgedeki haksızlığı giderir.(adaletname)

c)Veraset Değişiklikleri

  • Osman Bey : Ülke hükümdarın ailesinin ortak malıdır.
  • 1. Murat:Ülke hükümdar ve oğullarına aittir.
  • Fatih Sultan Mehmet : Ülke padişahındır.
  • 1. Ahmet: Ülke en büyük ve en akıllı erkek üyeye aittir.Ekber ve Erşet sistemi de denir.(son değişiklik)

d)Şehzade eğitimi

  • 12 yaşında sancağa gönderilir. Sancağa gönderilen şehzadeye Çelebi Sultan denir.

Saraylar

  • Topkapı Sarayı: Fatih Sultan Mehmet zamanında açıldı.Osmanlı devleti en uzun yönetim merkezi
  • İshak Paşa Sarayı :Ağrı-Doğubeyazıtta bulunur.Yapıda batı etkisi vardır.(Barok-Rokoko)
  • Dolmabahçe Sarayı :Batı sarayları örnek alınarak yapılan ilk saray
  • Yıldız Sarayı: III. Selim zamanında yapımına başlanan ve II. Abdülhamitin yönetim merkezi olarak kullandığı saray.
  • Diğer Saraylar : Galata, Beylerbeyi , Çırağan

Divan-ı Hümayun

  • Orhan Bey kurdu. II. Mahmut kaldırdı.
  • Son söz padişaha aittir.
  • Alınan kararları şeyhülislam dini açıdan inceler
  • Alınan kararlara hüküm hükümlerin yazıldığı deftere de Mühimme  adı verilirdi.

Divan Üyeleri

  • Padişah:Fatih Sultan Mehmete kadar divana padişahlık etti.
  • Sadrazam : Padişahın mührünü taşır.Padişah sefere çıkmazsa Serdar-ı Ekrem unvanıyla sefere çıkar.
  • Kubbe Altı Vezirleri:Günümüz bakanlarına denir.
  • Defterdar :Günümüz Maliye bakanı.Hesap tutar bütçe yapar.

ÖNEMLİ!!! Defterdar padişahtan sonra ferman çıkarma yetkisine sahip olan devlet adamıdır.

DİKKAT!!! İlk Bütçe yapan Osmanlı padişah Orhan Beydir.

  • Nişancı : Dirlik,Tımar topraklarının dağıtımında sorumludur.
  • Kaptan-ı Derya :Denizcilikle ilgili kanunların çıkmasını sağlar.
  • Kazasker(kadıasker) : Günümüz Adalet ve MEB bakanına denktir. Doğuştan Müslüman ve Medrese çıkışlı olmalıdır.Kadı ve müderris ataması yapar.
  • Reisülküttab : Divanın toplantı konularını belirler.
  • Yeniçeri Ağası : Rütbesi vezirse divana katılır.
  • Şeyhülislam: Divanda alınan kararların dine uygun olup olmadığı hakkında ifta veya fetva verir. Divana katılan son üyedir. Atamasını padişah yapar.

NOT!!! İlk Şeyhülislam Molla Fenaridir.

NOT!!! Divana sonradan üye olanlar; Kaptan-ı Derya ,Reisül Küttap ve Şeyhülislamdır.

YÖNETİCİ GRUPLARI

  • Seyfiye (Asker+Yönetici)

                       Askeri                                                                       Yönetici

  • Kapıkulu ocağı                                                      .Padişah
  • Tımarlı sipahi                                                         .Sadrazam
  • Kaptan-ı derya                                                      .Vezir
  • Yeniçeri ağası                                                        .Beylerbeyi
  • Leventler                                                                .Sancakbeyi
  • İlmiye (Din+Hukuk+Eğitim)

Din                                        Hukuk                          Eğitim

-Şeyhülislam                       -Kazasker                     -Müderris

-İmam                                  -Kadı                              – Molla

-Müezzin                             -Naip                             – Mücid

  • Kalemiye( Bürokrasi)

-Defterdar   – Reisülküttab         – Nişancı        -Katipler

TAŞRA TEŞKİLATI

BİRİM ADALET GÜVENLİK YÖNETİCİ
Eyalet Kadı Subaşı Beylerbeyi
Sancak Kadı Subaşı Sancak beyi
Kaza Kadı Subaşı Kadı
Köy Naib Yiğitbaşı,subaşı,tımarlı sipahi Kethüda

EYALETLER

a)Salyaneli Eyaletler

  • Salyane maaş demektir.
  • Tımar sistemi uygulanmaz.
  • Merkeze uzak eyaletlerdir. (Mısır,Tunus,Fas,Bağdat,Musul,Yemen)

   b) Salyanesiz Eyaletler

  • Maaş verilmez tımar uygulanır.toprak verilir.
  • Merkeze yakın eyaletler.

 c)Yurtluk

  • Aşiretlerin yoğun olduğu bölgedir.

d)İmtiyazlı Bölgeler

  • Ayrıcalıklıdırlar.
  • Hicaz asker ve vergi vermez.
  • Eflak ,Boğdan,Erdel ve Kırım

2)HUKUK

Kadıların Görevleri

  • Bursa, İstanbul, Edirne kadıların Tath kadısı diğerlerine Mevleviyet kadısı denir.
  • İlk kadı Dursun  Fakihtir.
  • Nikah kıyar.
  • Kazanın yöneticisidir.

4)Ordu

Özellikleri

  • İlk orduyu Yaya ve Müsellim adıyla Orhan Bey kurdu.
  • I. Murat kapıkulu ocağını kurdu. Bu ocak ;
  • Merkez ordudur. 3 ayda bir ulufe (maaş) alırlar. Padişah tahta çıkınca da cülüs bahşişi alırlar.
  • Kurulduklarında ocak devlet anlayışı ile hareket etmişlerdir.

  Deniz Ordusu

  • Komutanına kaptan-ı Derya askerine levent denir.
  • İlk kaptan-ı derya ise Karamürsel Paşadır.

Kara Ordusu

 Eyalet Askerleri

  • Akıncılar: Sınır boylarında oturup orayı korurlar.
  • Azaplar: Bekar erkekler.
  • Deliler: Ellerini mermere vurular.
  • Sakalar: Su taşır.
  • Cerehar: Çadırları kurar.
  • Mortalos: Akıncıların hristiyan hali

Tımarlı Sipahiler

  • 17. Yy’a kadar yetişen askere tımarlı sipahi denirdir.
  • Tımar sistemi kaldırılınca köy ve kasabaların güvenliğini savunmak amacıyla Redif birlikleri kuruldu.

C)Kapıkulu

  • Sipahiler: Çadırları ve silahları korur.
  • Sağ ve sol ulufeci : Saltanat sancağı korur.
  • Sağ ve sol garip :  Hazineyi korur.
  • Acemi oğlanlar :  Herkesin geldiği ilk yer.
  • Yeniçeri ocağı : En öndekiler
  • Topçu ocağı : Top yapar.
  • Lağımcı ocağı: Tünel kazarlar.
  • Humbaracı: El bombası iyi atar ve yapım tekniklerini iyi bilir.
  • Cebeci ocağı :  Silah bakım ve onarımı yapar.

5)Toprak Yönetimi

1)Miri Topraklar

  • Paşmaklık,Malikane,Yurtluk,Ocaklık,Mukata,Dirlik
  • Paşmaklık: Geliri padişahın annesine vekızlarına verilir.
  • Malikane: Devlet yöneticilerine başarılı olmaları halinde verilir.
  • Yurtluk :Gelirleri sınır boylarını koruyanlara verilir.
  • Ocaklık: Kale çalışanlarına verilir.
  • Mukata: Geliri doğrudan devlet hazinesine ayrılır.
  • Dirlik: Asker ve memurlara verilir.

2)Mülk Topraklar

  • Öşri:Müslümanlara ayrılan topraklar ,
  • Haraci :Garimüslimlere ayrılır.

3)Vakıf Topraklar: Geliri dini ve sosyal kurumların gideri için ayrılır.

6)EĞİTİM

Saray Eğitimi

  • Enderun; Erkek çocukları eğitim görürü amaç devlet memuru yetiştirmektir.Devşirme kökenlidir.
  • Harem; Kız çocukları eğitim görürü,devşirme kökenlidir.
  • Şehzadegan Mektebi ;  7 yaşına gelene şehzadeler 12 yaşına kadar burada ders alır.

Medrese

  • İlk medrese Orhan Beyin açtığı İznik Orhaniyesidir.
  • Medreseye atanan ilk müderris Davudu Kayser’dir.
  • Kadı,Muid,Naip,Müderris,Hekim,Nişancı, Mühendis olabilir.

Osmanlı Devleti Bilim Adamları

  • Altuncuzade: Bevliye(üroloji,idrar yolları has.) ile ilgili Fstih Sultan Mehmet zamnında çalışmalar yürütmüştür.
  • Akşemseddin: Fatih Sultan Mehmet dönemi fatihin hocasıdır.Mikrobiyolojini babasıdır.
  • Ali kuşcu: Fatih zamanında yaşamıştır.coğrafya üzerine çalışmıştır.Fethiye adlı eserini Fatihe sunmuştur.
  • Sabuncuoğlu Şerafettin: Fatih zamanında Türk plastik cerrahisinin babasıdır.
  • Piri Reis: Kanuni Sultan Süleyman dönemi denizcisidir. İlk defa Dünya haritasını çizmiştir.Kitab-ı Bahriye eseriyle ünlüdür.
  • Seydi Ali reis: Kanuni döneminde kitabül muhit ve miratül memalik adlı eserler vermiştir.
  • Takiyüddün Mehmet: III. Murat dönemi ilk rasathaneyi açtı.
  • Evliya Çelebi : Seyehatname
  • Katip Çelebi :  Cihannüma,Fezleke, Keşfü-Z Zünün adlı esrleri vardır.
  • Hazerfan Ahmet çelebi :İlk başarılı uçuş.
  • Logari Hasan Çelebi: 4. Murat dönemi ilk roketle uçan kişi.
  •  Naima: Osmanlının ilk resmi vaanüstidir.
  • Ahmet Cedvet Paşa: Kısas-ı Enbiya ve Mecelleyi yazdı.

7)Ekonomi

  • Osmanlı devletinde halkın temel geçim kaynağı hayvancılıktı.
  • Lonca teşkilatı : Ahiliğin devamıdır.Başlarında bulunan kişiye şeyh ya da pir denir.
  • Bezirgan : Büyük tüccarlara verilen isimdir
  • Ehli Hibre: Malın kalitesini denetleyen kişi.

Vergiler

Şer-i

  • Öşür: Genellikle Müslümanların üzerinden alınan 1/10 luk vergi.
  • Haraç: Gayrimüslümlerin ürünlerinden alınan 2/10 luk vergi.
  • Cizye: Gayrimüslimlerin ödedikleri can vergisidir.

Örfi

  • Bac : Pazarcılardan alınan vergi.
  • Avarız: Olağanüstü hallerde alınır.
  • Ağnam: Küçükbaş havya için alınır.
  • Ağıl: Barınaklardan alınır.
  • Çifthane: Müslümanların devlete ait tarlayı sürdüğü için ödediği vergi.
  • Çiftbozan:2 sene üst üste tarlayı ekmeyenden alınır.

Osmanlı Ekonomisinin Bozulma Nedenleri

  • Sık padişah değişikliği
  • Tımar sisteminin bozulması, iltizam sistemi yaygınlaşması
  • Saray masraflarının artması
  • Kapitülasyonların çoğalması
  • Sanayi inkılabı sonrası makineleşmeye gidilmesi
  • Savaşların uzun sürmesi bunun sonucunda ganimet geliri azalması
  • Ekonomik anlaşmalar
  • İpek ve Baharat yolunun önemini kaybetmesi

Osmanlı Devletinde Bankalar

  • Bank-ı Dersaadet : İlk açılan bankadır
  • Bank-ı Osmani : Para basmaya yetkilidir. İngiliz bankasıdır.
  • Memleket Sandıkları : 1863’te çiftçiye kredi vermek için kurulmuştur.
  • Ziraat Bankası : 1888’’te Mithat Paşanın gayretiyle kurulmuştur.

8) Mimari ve Sanat

          a)Mimari

  • İlk cami İznik’te yapılan ‘Hacı Özbek Cami’dir. Orhan Bey döneminde yapılmıştır.
  • Mimar Sinan Ermeni devşirmedir. Mohaç Savaşında ilk kez görülmüştür.
  • İlk eseri Halep’tedir.
  •  Şehzade cami Çıraklık eseridir, Sülaymaniye cami Kalfalık eseridir, Selimiye cami ustalık eseridir.
  • Osmanlı’da padişah isimleriyle başlayan camilere ‘ SELATİN CAMİLER’ denir.

b) Sanat

1)Hat

  • Arapçayı güzel yazma sanatıdır.
  • Uğraşanına hattat denir.
  • Amasyalı şeyh Hamdullah :  Hattatların kıblesi diye bilinir.

NOT!!! Hat’ları günümüze ulaşan tek padişahı II.Mustafa’dır.

2)Minyatür

  • Perspektife uyulmaz.
  • Resmin yerini almıştır.
  • İçinde bulunan kişiler statülerine göre çizilir.

3) Tezhip

  • Kitap içi,dışı süslemelerde kullanılır.
  • Uğraşanına ‘müzehhip’ denir.

4) Resim                                                                            

  • Resmini yaptıran ilk padişah Fatih Sultan Mehmet’tir.
  • İlk resim sergisini açan Şeker Ahmet Paşadır.
  • İlk kadın ressam Mihri Müşfik’tir.

5) Müzik

  • Itri Müzik ilminin şeyhi olarak bilinir. Nevakar makamını buldu.
  • II. Mahmut zamanında mızıka-i humayün açıldı.
  • III. Selim Suzi Dilara makamını buldu.

6) Opera:

  • III.Selim zamanında başladı.

7)Ahşap İşlemeciliği

  • Vaaz kürsüleri, rahleler, mihraplarda uygulanan sanattır.

8)Heykel

  • Heykelini yaptıran tek padişah Sultan Abdülaziz’dir.

9)Telkari

  • Gümüş işleme sanatıdır.

10)Malakari

  • Duvar kabartma sanatıdır.

9)YAZI, DİL ve EDEBİYAT

  • Halk edebiyatı, Divan edebiyatı ve Tasavvuf edebiyatından oluşur.
  • a) Halk Edebiyat: Köroğlu, Öksüz gibi ünlü sanatçıları vardır.
  • b) Divan Edebiyatı: Baki ve Fuzuli Bilinen şairleridir.
  • c) Tasavvuf Edebiyatı: Akşemseddin, Pir Sultan Abdal, Hacı Bayram bilinen şairleridir.

10) SPOR

  • İlk kez Orhan Bey döneminde güreş tekkeleri açılmıştır.
  • Adalı Halil ve Koca Yusuf bilinen güreşçilerimizdir.
  • Okçulukla uğraşana Kemankeş denir.
  • İlk beden eğitimi öğretmeni ‘ Mehmet Faik Üstünidman’dır.
  • Osmanlı Devleti I.Dünya Savaşına sebep olduğu gerekçesiyle ilerleyen dönem olimpiyatlarına çağırılmamıştır.

Bilim Tarihi

  • Ömer Hayyam: Cebir ile uğraştı. celali takvimini hazırladı.
  • İbni Sina : El kanun-u fit tıp adlı esri vardır.Avicenna tıbbın hükümdarı.
  • Gazali: Mantığı Kuranla açıklamaya çalıştı.
  • Cabir İbni hayam: Kitap el kimya adlı esri vardır.
  • Cezeri :Leanorda da vincinin esin kaynağı olmuştur.
  • Harezmi :Cebrin kurucusudur. 0 ve x bilinmeyenini ilk kullanan.
  • Farabi:Muallm-i sani ünvanı vardır.Tıp ,astronomi,felsefeci,sosyologdur.
  • Biruni:Gazneli Mahmut sarayımın en değerli hazinesi demiştir.Astronomi,coğrafya,tıp ve müzik ile uğraştı.

OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ

OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ LYS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ

OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ TEST SORULARI TIKLAYINIZ

OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYETİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI TIKLAYINIZ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir