TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ

TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ

İç Kuvvetler

  • Kaynağını mağmadan alan yapıcı kuvvetlerdir.
  • Orojenez (Dağ oluşumu)
  • Epirojonez (Kıta oluşumu)
  • Volkanizma
  • Depremler

Dış Kuvvetler

  • Güneşten alır kaynağını yıkıcıdır.
  • Akarsular
  • Rüzgarlar
  • Dalga ve akıntılar
  • Yer altı suları
  • Buzullar (En az etkili dış kuvvet)

Türkiye’nin Jeolojik Şekilleri

I.Jeolojik Dönem (Paleozik)

  • En eski dönemdir.
  • Masif araziler oluştu.
  • Masif araziler; Yıldız, Kırşehir, Manisa-Saruhan , Anamur, Menteşe, Taşeli, Bitlis, Mardin eşiği, Kastamonu-Devrekoni,

DİKKAT!!! Kırıklı yapı nedeniyle taş kömürü yok.

DİKKAT!!! Zonguldak çevresi tek taş kömürü yatakları bulunan çevre.

II. Jeolojik Dönem (Mezozoik)

  • Dinozorlar çağı
  • Tortulanma dönemi
  • Alp Himalaya hazırlanma dönemidir.

III. Jeolojik Dönem (Tersiyer)

  • Alp-Himalaya kıvrımı gerçekleşmiştir.
  • Toroslar , Kuzey Anadolu dağları oluşmuştur.
  • Ege’de horst-graben sistemi oluşmuştur.
  • Ana fay hattın kuşakları oluşmuştur.
  • Doğu Anadolu yükselmiştir.
  • Petrol ve doğalgaz yer altında oluştu.
  • Diğer volkanik madenler oluştu.

IV.Jeolojik Dönem (Kuvarterner)

  • Ege denizi oluştu.
  • Buzullaşma yaşandı.
  • Karadeniz deniz oldu.
  • Marmara denizi oluştu.
  • Boğazlar açıldı.
  • Akdeniz ortaya çıktı.
  • Anadolu toptan yükseldi.

İPUCU : ) Kıyıda köşede ne varsa IV. Dönemde oluşmuştur.

TÜRKİYE’NİN ANA YER ŞEKİLLERİ

1)Türkiye’nin Dağları

a)Kıvrım Dağlar

  • Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları sırası
  • Bu dağlar antiklinal, senklinal diye bilinir.
  • Kıyıya paraleldir. Bu nedenle;
  • Kıyı ile iç kesimler arası ulaşım güç ve maliyetlidir.
  • Boğazlar ve geçitler ile ulaşım sağlanır.
  • Kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve bitki farkı oluşur.
  • Kıyılar oldukça sadedir, girinti çıkıntı azdır.
  • Koy , körfez, liman, ada sayısı azdır.
  • Kıyılar oldukça yağışlıdır.
  • Delta oluşumu zor falez kolaydır.
  • Kıyılar olukça derindir. Kıta sahanlığı dardır.

b)Kırık Dağlar

  • Kuzey’den Güneye sıralanmış dağlar.
  • Kaz, Madra, Yunt, Boz, Aydın, Menteşe Dağlarıdır.

İPUCU 🙂  Kaz-Ma-Yuntmuş-Boz-Ayı-Meledi

Egede dağlar kıyıya diktir. Bu nedenle;

  • Kıyı ile iç kesim arası ulaşım kolaydır.
  • Kıyı ile iç kesim arası iklim ve farkı azdır.
  • Kıyılar oldukça girintili çıkıntılıdır.
  • Koy , Körfez , Liman, Ada sayısı fazladır.
  • Kıyılar oldukça sığdır. Kıta sahanlığı geniştir.
  • Delta oluşumu kolay falez oluşumu zor.
  • Yağış miktarı azdır.

NOT!!! Hatayda’ki  Amanos (Nur) ,gavur dağları bir horst iken Amik ovası bir grabendir.

c)Volkanik Dağlar

İç Anadolu’daki Volkanik Dağlar

  • Karadağ
    • Karacadağ
    • Melendiz
    • Erciyes
    • Hasan dağı

İPUCU 🙂 Ke-Ke-ME HASAN

Doğu Anadolu’daki Volkanik dağlar

  • Nemrut Dağı
  • Süphan Dağı
  • Tendürek Dağı
  • Ağrı Dağı

İPUCU 🙂 NeSTA

DİKKAT!!! Türkiye’nin en yüksek dağı bir volkanik dağ olan Ağrı Dağıdır.

Güney Doğu Anadolu Bölgesindeki Volkanik dağlar

  • Karacadağ: Oluşum bakımından tektir. Kalkan volkan malzemesi cıvık olduğundan yüksek değildir.

Ege Bölgesindeki Volkanik  dağlar

  • Kula volkanları(Manisa): En genç volkandır.

İPUCU 🙂 Kırık, volkanik dağlar dışındaki bütün dağlar Kıvrımlı dağlardır.

DİKKAT!!! Bursa Uludağ mağmanın yerin altında soğumasıyla oluşan bir Batolit kütledir.

Bulunduğu Yere Göre Dağlar

Batı Anadolu Dağları

  • Egenin kırık dağları
  • Murat dağı gibi

Kuzey Anadolu Dağları

  • Yıldız-Marmara
  • Küre, Köroğlu, Bolu ,  Ilgaz-Batı Karadeniz
  • Canik-Orta Karadeniz
  • Yaalnızçam, Kop , Mescit , Giresun , Kaçkarlar-Doğu Karadeniz

Toroslar

  • Batı Toroslar, Sultan ,  Geyik –Ege Sınırı
  • Aladağlar, Binboğa, Bolkarlar ,  Tahtalı-Orta Toroslar Adana Çevresi
  • Cilo, Buzul
  • Sat-Doğu Tarafı

İç Anadolu Dağları

  • Elmadağ
  • İç Anadolu volkanikleri

Doğu Anadolu Dağları

  • Mercan Dağı
  • Doğu Anadolu volkanikleri

2)Türkiye’nin Platoları

  • Çevreye göre yüksek düzlüklerdir.
  • Akarsular tarafından erince yarılmıştır.
  • Oluşumuna göre 4 e ayrılır.

Karstik Platolar

  • Hepsi Akdeniz’de bulunur.
  • Teke ve Taşeli platoları
  • Nüfus azdır tarım yoktur.
  • Ulaşım sıkıntılıdır.
  • Kıl keçisi yetiştirilir.

Volkanik Platolar

  • İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da bulunur.
  • Kapadokya –Turizm
  • Erzurum-Kars platosu:  2000 metre  üzeri , yaz yağışlı, çayırlar vardır, mera hayvancılığı yapılır, et ve süt sanayi gelişmiştir.

Aşınım Plato

  • Marmara- Karadeniz’de bulunur.
  • Çatalca-Kocaeli Platoları;
  • 500 m en alçak platodur.
  • En gelişmiş platodur.
  • En çok nüfuslu plato
  • En gelişmiş ulaşım
  • İklim çeşitliliği en fazla
  • İki denize kıyı platodur.

Taban Düzlüğü

  • İç Anadolu
  • Bozok, Haymana, Cihanbeyli, Obruk ,  Uzunyayla,  Ulubey, Gaziantep, Urfa
  • 1000 m civarı. Karasal iklim mevcuttur, tahıl tarımı yapılır ve küçükbaş hayvancılık yapılır.

3) Türkiye’nin Ovaları

a)Karstik ovalar

  • Akdeniz’de bulunur.
  • Tefenni ,  Acıpayam , ,Korkuteli, Kestel, Elmalı, Muğla
  • Burdur, bucak, çeltikçi

İPUCU 🙂 Tefenni , Acıpayam , Korkuteli, Kestel, Elmalı, Muğla (TAKKEM)

b)Delta ovaları

  • Kıyılarda Bulunur.
  • Bafra Ovası –Kızılırmak Oluşturur.
  • Çarşamba Ovası-Yeşilırmak Oluşturur.
  • En Büyük Delta Ovası Çukurova-Seyhan -Ceyhan
  • Silifke Deltası-Göksu
  • Bakırçay Nehri-Dikili Deltası
  • Gediz Nehri-Menemen Deltasını Oluşturur.
  • Küçük Menderes –Selçuk Kuş Adası
  • Büyük Menderese Balat Deltasını Oluşturur.

c) Volkanik Ovalar

  • İç Anadolu develi-Kayseri

NOT!!! Türkiye’nin en büyük ovası Konya ovasıdır.

TÜRKİYEN’İN ANA FAY KUŞAKLARI

1) KAF(Kuzey Anadolu Fayı)

  • III. Jeolojik zamanda oluştu.
  • En şiddetli deprem kuşağı.
  • İstanbul , Kocaeli, Adapazarı, Bolu, Düzce ,Amasya, Tokat , Erzincan

2)DAF(Doğu Anadolu Fayı)

  • III. Jeolojik dönemde oluştu.
  • Hatay ,  Maraş , Malatya, Elazığ ,Muş ,Bingöl

3)BAF (Batı Anadolu Fayı)

  • Sık sık küçük deprem üretir nedeni fay sayısı çok fay boyu küçük.
  • İzmir, Afyon, Uşak, Kütahya, Aydın, Manisa, Muğla

NOT!!! Deprem riskinin az olduğu yerler;

  • Yıldız Dağları
  • Zonguldak
  • Kastamonu-Sinop
  • Konya ile Mersin arası (Taşeli platosu)
  • Güneydoğu Anadolu güneyi
  • Doğu Karadeniz kıyıları

NOT!!! Aktif tektonik alanlar ile;

  • Depremsellik
  • Sıcak su kaynakları
  • Volkanik araziler
  • Jeotermal enerji potansiyeli
  • Kaplıca ve ılıcalar
  • Tektonik ovalar birbirine paralellik gösterir.

Türkiye’nin Volkanik Arazileri

  • Manisa –kula yöresi
  • Kapadokya çevresi
  • Köroğlu dağları çevresi
  • Hatay hassa yöresi
  • Van gölü çevresi
  • Erzurum Kars platosu
  • Karacadağ-Mardin- Diyarbakır çevresi

DİKKAT!!! Volkanik araziler özelllikle bağcılık ve yumru köklü bitkiler için uygundur.

Akarsu Şekilleri

 Delta oluşumunda;

  • Akarsu bol malzeme taşımalı
  • Kıyı sığ olmalı
  • Kıyıda gel git az olmalı
  • Kıyıda  gel git az olmalı
  • Kıyıda kuvvetli akıntı olmamalı

Türkiye’nin Buzul Şekilleri

  • Sadece dağların yüksek kesiminde bulunur.
  • En az etkili olan dış kuvvettir.
  • Ege ve Güneydoğuda buzullaşma yok nedeni ise yükseltinin az olması.

Türkiye’de Rüzgar Şekilleri

  • Yer şekillerinin sade olduğu
  • Bitkinin cılız olduğu
  • Yağışın az olduğu
  • Kuraklığın fazla olduğu yerlerde etkilidir.
  • İç Anadolu ve Güneydoğuda en etkilidir.
  • Doğu Karadeniz de en az etkilidir.

Türkiye’nin Karstik Topografyası

  • Kireç taşı (kalker)
  • Jips (alçıtaşı)
  • Jips Ankara, Sivas , Kayseri’de
  • Kayatuzu ise Kars ,  Iğdır, Çankırı’da bulunur.

Türkiye’nin Kıyı Topografyası

  • Dalgalar dik kayalarda aşındırma sığ kıyılarda biriktirme yaparlar.
  • Dağlar kıyıya paralel ise aşındırma
  • Dağlar kıyıya dik ise biriktirme olur.

Türkiye’nin Kıyı Tipleri

  • Enine (Ege),
  • Boyuna  (Akdeniz-Karadeniz),  
  • Dalmaçya  (Teke Yöresi),
  • Ria (İstanbul ,  Çanakkale, Menteşe Kıyıları) ,
  • Kalanklı (Taşeli  ,Mersin Silifke)Kıyılar,
  • Limanlı Kıyılar (B.Çekmece, K. Çekmece, Terkos, Durusu).

Haritalarda Yer Şekillerinin Gösterimi

  • 0-500 m: Yeşil tüm kıyılarda en fazla Marmara’da
  • 500-100 m: Sarı iç Anadolu
  • 1000-1500: Turuncu İç Anadolu, Doğu Anadolu
  • 1500+: Kahve tonları Doğu Anadolu’da

DİKKAT!!! Türkiye yüksek bir ülkedir. Nedenleri;

  • Epirojeneze uğramıştır.
  • Orojenik hareketler.
  • Volkanik faaliyetler.

Türkiye’nin Arazi  Özellikleri

YÜKSEK ALÇAK
Haritada kahverengi ile gösterilir. Yeşil
Hidroelektrik potansiyeli fazla Azdır.
Kış turizm potansiyeli fazla Azdır.
Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık farkı fazla Azdır.
Tarım ürünü olgunlaşma süresi fazla Azdır.
Tarım ürünü çeşidi azalır. Artar.
En yüksek bölge Doğu Anadolu Marmara

ENGEBELİ DÜZ
Fiziki haritada renk değeri fazla Az.
Tarlalar dar ve parçalıdır. Geniş
Tarımda makine kullanımı güç Kolay.
Yol yapım giderleri fazla Az.
Gerçek alan ile iz düşüm alan farkı fazla Az.
En engebeli bölge Karadeniz En düz bölge Güneydoğu
En engebeli bölüm Doğu Karadeniz En düz bölüm Ergene, Orta Fırat, Konya, Erzurum Kars

 

TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ. 

TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ.

TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir