TÜRKİYE’NİN SU TOPRAK BİTKİ VARLIĞI

TÜRKİYE’NİN SU, TOPRAK, BİTKİ VARLIĞI

1)SULAR

A)AKARSULAR

Genel Özellikleri

  • Kaynakları yüksek dağlık sahalardır. Bu nedenle;
  • Akış hızı
  • Aşındırma gücü
  • Hidroelektrik potansiyeli fazladır.
  • Denge profilinden uzaktır.
  • Debileri (akım) azdır. İklime bağlı olarak değişir.
  • Rejimleri düzensizdir. İklime bağlı
  • Ulaşım ve taşımacılığa uygun değildirler.
  • Kirlilikleri fazladır. Beşeri etki
  • Boyları kısadır.(İklim, yer şekilleri, yarım ada olmamız)
  • Havzaları açıktır.

Havzasına Göre Akarsular

Açık Havza

  • Denize kavuşabilen akarsulardır.
  • Karadeniz en büyük açık havzadır.(En çok tatlı su karışan deniz)
  • Çoruh, Yeşilırmak, Kızılırmak, Sakarya, Bartın Karadeniz’ dökülen ırmaklar.

Marmara’ya Dökülen Akarsular

         Susurluk

Ege’ye Dökülen Akarsular

  • Meriç
  • Bakırçay
  • Gediz
  • Büyük Menderes
  • Küçük Menderes
  • Ergene

Akdeniz’e Dökülen Akarsular

Antalya Bölümündeki Akarsular

  • Aksu
  • Köprü
  • Manavgat

Adana Bölümündeki Akarsular

  • Göksu
  • Asi
  • Seyhan
  • Ceyhan

Basra Körfezi Açık Havzamız

  • Fırat
  •  Dicle
  • Zap suyu

NOTLAR!!!

  • En çok su taşıyan Akarsu Fırat’tır.
  • Seyhan ve Ceyhan’ın kaynağı Akdeniz’in dışındadır.
  • Sınırlar içerisindeki en uzun akarsu Kızılırmak’tır.
  • Üzerinde ulaşım yapılan akarsu Bartın Çayıdır.
  • En çok bölgede akan akarsu Sakarya’dır.
  • Ege akarsuları en çok suyu kışın taşırlar. (Yağmur suyu ile beslenir.)
  • Aksu, Köprü, Manavgat yaz aylarında kurumazlar. Bunun sebebi, yer altı suyu ile beslenirler.

Kapalı Havzalar

Oluşumunda iklim ve yer şekilleri etkilidir.

Hazar Denizi

  • Aras
  • Kura
  • Van gölü
  • Tuz gölü
  • Göller yöresi
  • Konya ovası
  • Afyon -Akarçay

Beslenme Kaynakları

Kar ve Buz Erimeleri  ile Beslenenler

  • Çoruh
  • Fırat
  • Kızılırmak
  • Dicle                    NOT: Debileri ilkbaharda artar.
  • Seyhan
  • Ceyhan
  • Aras
  • Kura

Yağmur Suları ile Beslenenler

  • Meriç
  • Susurluk
  • Bakırçay
  • Gediz                              NOT!!! Debileri kışın artar.
  • Küçük menderes
  • Büyük menderes

Yer Altı Suyu ile Beslenenler

  • Aksu
  • Köprü
  • Manavgat

NOT: Kaynağı Türkiye olup yurt dışına akan akarsular;

  • Fırat, Dicle, Zap : Irak Basraya akarlar.
  • Aras, Kura : Azerbaycan- Bakü
  • Fırat+ Dicle: Şat’ül Arap olurlar.
  • Fırat ile Dicle arasına Mezepotomya denir.

NOT: Kaynağı yurt dışı olup Ülkemize dökülenler

  • Meriç kaynağı Bulgaristan
  • Asi kaynağı Lübnan Suriye’den girer ülkemize.

B) GÖLLER

 Genel Özellikleri

  • Yıl içinde alanı en çok değişen göl Tuz Gölüdür.(Nedeni; sığ olması ve buharlaşma)
  • Üzerinde ulaşım yapılan(Demiryolu ağı olan) tek göl Van Gölüdür.
  • Gidegeni olan göllerin suları tatlıdır.
  • Bir gölde tuz,acı, soda görürsek gidegeni yoktur.
  • En büyük tatlı su gölü Beyşehir’dir. Gidegeni Çarşamba’dır.
  • Beyşehir ve Manyas gölleri birer milli parktır.
  • Eğirdir, hazar ,tortum, çıldır göllerinden enerji üretilir.

1.Karstik Göl

  • Akdeniz’de bulunur.
  • Alvan
  • Kestel
  • Suğla
  • Elmalı
  • Salda

2.Volkanik Göl

  • İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da bulunur.
  • Nemrut krater gölü (Bitlis)
  • Meke Gölü (Konya)
  • Acı Göl (Nevşehir)

3.Buzul Göl

  • Kilimli Gölü
  • Aynalı Göl
  • Kara Göl

4.Set Gölleri

a)Volkanik Set

  • VAN’lı  NAZİK bir adam HAÇLI  gölünde BALık tutarken ERÇEKip  ÇILDIRdı.
  • Hepsi Doğu Anadolu bölgesinde bulunur.

b) Heyelan Set

  • Hepsi Karadeniz’de bulunur.
  • Abant-Yedigöller-Bolu
  • Zinav-Tokat
  • Borabey-Amasya
  • Sera-Trabzon
  • Tortum-Erzurum

c)Alüvyal Set Gölü

  • Eymir, Mogan –Ankara
  • Marmara gölü –Manisa
  • Bafa (Çamiçi)- Aydın
  • Köyceğiz-Muğla

d)Kıyı Set Gölü

  • Büyük Çekmece, Küçük Çekmece

e)Traverten Set Gölü

  • Otlukbeli Set Gölü

5)Tektonik Göl

  • İlk 4 göl haricindekilerin hepsi tektonik göldür.

C)DENİZLER

Karadeniz

  • Tuzluluk % 18 civarındadır. Nedeni ;  Enlem, Bol yağış, Bol akarsudur.
  • 200 m’nin Altında balık yaşamaz. Nedeni zehirli gazlardır.
  • En uzun kuş uçumu kıyısı vardır.
  • Balık çeşidi en az miktarı en fazladır. Nedenleri; Suları serin, oksijenli ve planktonludur.

Ege

  • Tuzluluk oranı % 33 civarındadır.
  • En sığ kıyılardır.
  • En uzun gerçek kıyılara sahiptir. Nedeni ; Girinti-çıkıntı
  • Kültür balıkçılığı gelişmiştir.(Dalyan)

Akdeniz

  • Tuzluluk oranı %38 civarındadır.
  • Balık çeşidi en çok miktarı en azdır.
  • Son 200 yılda çeşit arttı nedeni Kızıldeniz’in alt akıntısıyla balık gelmesi.

Marmara

  • Tuzluluk oranı % 22 civarındadır.
  • En kısa kuş uçumu mesafesi
  • Boğazlar önemli balık avını sağlar.

D)YER ALTI SULARI VE KAYNAKLARI

1.Karstik Kaynaklar

  • Akdeniz’de yaygındır.
  • Yağıştan beslenir, rejimi düzensizdir.
  • Sular soğuktur, kireçlenir.
  • Yıl boyunca su vermez
  • Akarsuları beslerler.

2.Yamaç Kaynakları (Vadi)

  • Yağıştan beslenir, rejim düzensizdir.
  • Sular soğuktur.

3.Artezyen Kaynak

  • Su kuyusudur. İnsan eliyle yüzeye çıkar.
  • Kurak yerde ihtiyaç fazladır.
  • Yağıştan beslenir, rejim düzensizdir.

4.Fay Kaynakları

  • Yer altından beslenir.
  • Jeotermal enerji
  • Kentsel ısıtma
  • Sera ısıtma yapılır.(Afyon)
  • Rejim düzenlidir.
  • Sular sıcaktır.
  • İklimden etkilenmezler.
  • Kaplıca olurlar.

E)TATLI SU PROJELERİ 

Barış Suyu (Can Suyu) Projesi (Kıbrıs)

  • Asrın projesi
  • Anamur- Dragon çayı suları Alaköprü Barajına aktarıldı.
  • Kıbrısta’ki Geçitköy barajı ile içme ve sulama suyu karşılanıyor.

2)TOPRAKLAR

a)Zonal(Yerli) Topraklar

  • Bulunduğu iklim ve anakaya yapısı hakkında bilgi verirler.
  • Çözülmeler fiziksel(mekanik) çözünme, Kimyasal çözünme

Fiziksel Çözünme

  • Sıcaklık farkı fazladır.
  • Karasal yerler yaygındır.
  • Toprak oluşumu yavaştır.

Kimyasal Çözünme

  • Sıcaklık farkı azdır.
  • Denizel yerde yaygındır.
  • Toprak oluşumu hızlıdır.

Yerli Toprak Tipleri

Kahverengi Orman Toprakları

  • Karadeniz’de yaygındır.
  • Humusca zengindir.
  • Yıkama fazladır.
  • Toprak asitçe zengindir.

Podzol Topraklar

  • Batı Karadeniz topraklarıdır.
  • Nemli soğuk bölge topraklardır.
  • Kül rengi topraklar

Çernezyum Toprağı

  • Kara topraklar denir.
  • Dünya’nın en humuslu topraklarıdır.
  • Tarımda işe yaramaz.

Terra Rosa

  • Kırmızı renkli Akdeniz topraklarıdır.
  • Topraklar demiroksitçe zengindir.
  • Verimsizdir.
  • Gübreleme ile verimli olurlar.
  • Dikili tarıma uygundur.

Bozkır(Step) Topraklar

  • Yağış azlığından oluşur.
  • Sulama ile verimli olurlar.
  • Kahverengi step : Kireç  ve tuz fazladır.Yıkanma az
  • Kestane Rengi Step : Tuz ve kireç az.Yıkanma fazla

b)İntrazonal Topraklar

Hidromorfik : Sulu toprak demektir.Göl akarsu kenarında görülür.

Halomorfik : Tuzlu toprak demektir.Tuz gölü çevresi

c)Azonal(Taşınmış) Topraklar

Alüvyal Toprak

  • Deltalarda yaygındır.
  • Oldukça verimlidir.
  • Kolay işlenir.
  • Yoğun tarım yapılır.

Türkiye’nin Bitki varlığı

Endemik Tür:Sadece bir yerde yetişen tür;

İspir Meşesi- Yozgat’ta

Kazdağı köknarı, Datça Hurması, Sığla Ağacı

ORMAN

  • Orman dağılımını nemlilik belirler.
  • Karadeniz: En çok orman Batı Karadeniz
  • Akdeniz
  • Ege
  • Marmara
  • Doğu Anadolu
  • İç Anadolu
  • Güney Doğu Anadolu
  • Türkiye yüz ölçümünün % 28 i ormanlıktır.
  • Türkiye’deki en çok arazi ormandır.
  • Kıyılarda ormanın kendini yenileme süresi daha kısadır.7
  • Orman alt sınırını Nem belirler.
  • Orman üst sınırını Enlem belirler.
  • Akdeniz’den Karadeniz’e orman alt ve üst sınırı deniz seviyesine yaklaşır.
  • En yaygın orman ağacı Meşedir.
  • En çok Türkiye’deki orman ağacı kızılçamdır.

Maki

  • Kızılçam ormanlarının tahribiyle oluşur.
  • Kısa boylu, sık ,dikenli,tüylü,kök sistemi gelişmiş türlerdir.
  • Makiler tahrip edilirse Garig oluşur.

NOT!!! Makinin üst sınırı Akdeniz’den Marmara’ya azalır nedeni ise Enlemdir.

Bozkır

  • İlkbahar da yeşerir.
  • Yaz aylarında sararır.
  • Sonbaharda kuruyup kışın ortadan kalkar.

Antropojen Bozkır : İnsan eliyle orman tahribi sonucunda ortaya çıkan bozkırlardır.(Yozgat,Ankara,Edirne)

Çayır: Yaz yağışları ile yeşeren uzun boylu otlardır.Erzurum Kars’ta yaygındır.

Çevre ve Doğal Afetler

Hava kirliliği: Londra tipi kirlilik: Kömürden olur,doğalgaz yakılırsa kaybolur.

Toprak Kirliliği

  • Aşırı zirai ilaç ve gübre kullanımı
  • Aşırı ve vahşi sulama
  • Katı atık bırakımı

Erezyon

  • Toprağın verimli kısmının süpürülmesidir.Önlenebilir;
  • Ağaçlandırma yapılmalı
  • Anız yakımı engellenmeli
  • Otlak ve meralar korunmalı
  • Nadas uygulaması terk edilmeli
  • Tarlalar eğime dik sürülmeli
  • Eğimli yamaçlarda taraçalandırma yapılmalıdır.
  • Olumlu yönü delta büyümesidir.

Heyelan

  • Önlenemez. Oluşumunda eğim,bol yağış , kar erimesi , killi toprak etkilidir.
  • % 65 i İlkbahardadır.Sebebi ise kar erimeleri nedeniyle toprağın suya doyması

Taşkın

  • Önlenebilir. Eğim az yağış boldur.Meriç,Asi ,Gediz sık taşarlar.
  • Önlemek için ; Ağaçlandırma yapılmalı, Erken uyarı , Akarsu yatakları ıslah edilmeli

  Çığ

  • Önlenebilir. Üst üste yağan karların eğim boyunca hareketidir.
  • Tunceli , Hakkari , Muş, Van , Bitlis’de risk yüksektir.
  • Ağaçlandırma ile önlenebilir.

Tsunami

Marmara Denizinde yüksektir. Nedeni deniz altı depremler

Kuraklık

  • En kurak Güneydoğu Anadolu
  • En az Karadeniz
  • Tarımsal üretim,hayvansal üretim ,Hidroelektrik üretim azalır.
  • Yer altı suları azalır.
  • Salgın hastalık ve erezyon artar.

Don Olayı

  • Sıcaklık 0 derecenin altına inmesiyle oluşur.
  • Akdeniz’de tarıma zarar verir.
 
TÜRKİYE’NİN SU TOPRAK BİTKİ VARLIĞI KPSS ÇIKMIŞ SORULAR İÇİN TIKLAYINIZ. 
TÜRKİYE’NİN SU TOPRAK BİTKİ VARLIĞI TEST SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ. 
TÜRKİYE’NİN SU TOPRAK BİTKİ VARLIĞI DOĞRU YANLIŞ SORULARI İÇİN TIKLAYINIZ. 

2 thoughts on “TÜRKİYE’NİN SU TOPRAK BİTKİ VARLIĞI”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir